Câu chuyện “SAI TÊN”  và Di sản hơn 100 năm của chiếc đồng hồ Audemars Piguet “John Shaeffer”

Có thể chúng ta đã từng bắt gặp hay nhìn thấy ở đâu đó một chiếc Audemars Piguet có dáng vỏ hình chiếc nệm (Cushion, tonneau) và gắn liền với cái tên “John Schaeffer”.

Trên các nền tảng bán hàng nổi tiếng như Chrono24, The 1916 company, …hay những nhà đấu giá lớn như Christie's, Sotheby's, Phillips và Antiquorum,...cũng sử dụng cái tên  “John Schaeffer”. Thậm chí ngay cả google cũng định hướng chúng ta sử dụng như vậy.

Bản thân tôi cũng không rõ “John Schaeffer” hay “John Shaeffer” mới là cái tên đúng, cho đến khi tìm và đọc được bài viết chi tiết của tác giả Mark Kauzlarich trên tạp chí Hodinkee.

Nguồn: Ảnh chup bởi Ben Clymer - Hodinkee

Chiếc đồng hồ đó thực ra là Audemars Piguet John Shaeffer - không có chữ “C”, một mẫu đồng hồ nhỏ, dáng vuông bo nhẹ, với cái tên chỉ gồm 12 chữ cái. Và 12 chữ cái đó không phải ngẫu nhiên.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 1907, khi AP bắt đầu sản xuất một bộ máy minute repeater để theo đuổi giới hạn kỹ thuật của thời đại, dựa trên ébauche của L.E. Piguet (cal. 12SMV) .  Đây là thời kỳ mà một bộ máy repeater nhỏ có thể đắt hơn cả một chiếc đồng hồ bỏ túi grand complication - đủ để hiểu mức độ phức tạp của nó.

Khi hoàn thiện vào năm 1908, chiếc đồng hồ được ghi nhận dưới account của Guignard & Co, sau đó được bán qua Asprey tại London - một retailer cao cấp quen thuộc của giới thượng lưu châu Âu. Mọi thứ diễn ra theo đúng logic của ngành thời đó: Từ nhà máy→ Đơn vị bán lẻ → Khách hàng. Nhưng điều khác biệt là chiếc đồng hồ này không chỉ dừng lại ở đó.

Năm 1915, Audemars Piguet thu hồi lại chiếc đồng hồ, phục hồi và đưa trở lại stock. 

Đến năm 1923, bộ máy tiếp tục được chỉnh sửa theo yêu cầu của Gübelin — một trong những retailer có ảnh hưởng nhất tại Thụy Sỹ, thường đóng vai trò đặt hàng hoặc can thiệp kỹ thuật cho các mẫu đồng hồ cao cấp.

Năm 1925, chiếc đồng hồ được bán sang Mỹ thông qua Metric Watch Company, rồi xuất hiện tại Black, Starr & Frost - một trong những nhà kim hoàn lâu đời nhất tại New York. 

Nguồn: Ảnh được cung cấp bởi Audemars Piguet.

Nếu nhìn toàn bộ hành trình này, chúng ta có thể nhận thấy một điều rất rõ: Chiếc đồng hồ đã đi qua gần như toàn bộ hệ sinh thái luxury watch của đầu thế kỷ 20 nhưng vẫn chưa thực sự thuộc về ai.

Chỉ đến năm 1927, khi John Wallace Shaeffer xuất hiện, chiếc đồng hồ mới có một bước ngoặt thực sự. Ông là phó chủ tịch của Allied Chemical & Dye Corporation, một tập đoàn công nghiệp lớn của Mỹ thời điểm đó. Nhưng điều khiến ông trở nên đặc biệt trong câu chuyện này không nằm ở vị trí hay tài sản, mà nằm ở cách ông nhìn nhận chiếc đồng hồ. 

Thay vì giữ nguyên, ông gửi nó trở lại Audemars Piguet và yêu cầu làm lại mặt số — thay toàn bộ cọc giờ bằng chính tên của mình, 12 chữ cái tương ứng với 12 vị trí giờ: J-O-H-N-S-H-A-E-F-F-E-R. 

Nguồn: Ảnh được cung cấp bởi Audemars Piguet.

Đây không phải là một tuỳ chỉnh mang tính trang trí đơn thuần. Trong bối cảnh đầu thế kỷ 20, những mặt số cá nhân hoá kiểu này đôi khi được gọi là “runic dial”, xuất hiện khá nhiều tại thị trường Mỹ. Nhưng trường hợp của ông Shaeffer lại khác bởi vì chiếc đồng hồ này đã tồn tại gần 20 năm trước khi có tên. Nó ban đầu không phải được tạo ra cho ông, nhưng chính ông là người biến nó thành một thực thể có danh tính.

Sau hơn 60 năm, vào cuối thập niên 1989, Audemars Piguet tìm thấy cảm hứng cho bước đi tiếp theo.

Tại phiên đấu giá Sotheby’s New York tháng 10 năm đó, một chiếc đồng hồ được giới thiệu với mô tả: “A Rare Two-Tone Gold Cushion-Form Minute Repeating Wristwatch, Audemars Piguet, Genève, no. 11643, Circa 1908, Sold 1915, Retailed by Black, Starr & Frost, New York.”

Nguồn: Ảnh bởi Sotheby's.

Chiếc đồng hồ được ký gửi bởi con trai của ông John Shaeffer, với mức dự kiến từ 100.000 - 125.000 USD.

Giá bán cuối cùng được xác nhận là khoảng 220.000 USD và người thắng đấu giá không  phải AP, nhưng hãng đã mua lại chiếc đồng hồ này ngay sau đó.

Từ năm 1995 đến 1997, Audemars Piguet giới thiệu một bộ sưu tập mang tên John Shaeffer với tổng sản lượng khoảng 670 chiếc. Trong đó có 209 chiếc minute repeater — một con số khiến toàn bộ dòng Shaeffer repeater trở nên hiếm hơn cả Patek Philippe ref. 1518.

Nguồn: Ảnh bởi Hodinkee

Gần một nửa số đó được làm bằng platinum, dù đây không phải vật liệu lý tưởng cho âm thanh. Có 13 chiếc được làm bằng titanium — một lựa chọn rất sớm và hiếm trong thập niên 1990. Chỉ có duy nhất một chiếc thép và một chiếc vàng trắng từng được ghi nhận, và cả hai gần như chưa từng xuất hiện trên thị trường. Bộ sưu tập này bao gồm đầy đủ các mẫu: từ time-only, jump hour, starwheel cho đến perpetual calendar, minute repeater. 

Điểm chung của cả bộ sưu tập chính là thiết kế vỏ hình nệm, tỷ lệ nhỏ gọn khoảng 33–33.5mm, và một cảm giác “hơi lạc thời” — không hoàn toàn cổ điển, cũng không hoàn toàn hiện đại.

Có thể đó chính là lý do khiến bộ sưu tập này không thành công về mặt thương mại và chỉ tồn tại trong khoảng hơn 2 năm. 

Nhưng điều đó không làm nó kém giá trị. Ngược lại, nó nói lên một điều rằng: Đây là một trong số ít những lần AP làm một thứ không dành cho thị trường, mà dành cho chính họ - một dự án cá nhân hóa kéo dài gần 20 năm, qua nhiều lần sửa đổi, tái thiết kế, và hoàn thiện. 

Audemars Piguet cũng thừa nhận đây là một trong những chiếc đồng hồ quan trọng nhất trong toàn bộ di sản của họ. 

Ở thời điểm hiện tại, những chiếc đồng hồ trong bộ sưu tập John Shaeffer đang được giới người chơi sành sỏi săn tìm rất nhiều. Bởi họ nhận ra đây không phải là một bộ sưu tập thất bại của AP, mà chỉ là nó sinh ra chưa đúng thời điểm…

Tham khảo chi tiết chiếc đồng hồ AP John Shaeffer 14994BA: Đồng hồ nam Audemars Piguet John Shaeffer 14994BA 18K Yellow Gold | The Quintime

Nguồn tham khảo: Bài viết của tác giả Mark Kauzlarich - Hodinkee